Araith gan Dywysog Cymru ar y Cam Cyntaf, yng Ngardd Fotaneg Genedlaethol Cymru, Llanarthne

Foneddigion a Boneddigesau, mae’n dda iawn gen i allu galw heibio sir fy nghartref yng Nghymru ar y daith hon i ddathlu Gŵyl Cam Cyntaf Cymru.

Hoffwn ddechrau drwy ddweud mor falch ydw i fel Noddwr o allu dod yn ôl heddiw i Ardd Fotaneg Genedlaethol Cymru. Efallai fod llawer ohonoch yn gwybod erbyn hyn fy mod i ar wythnos o daith o amgylch y wlad ar hyn o bryd, ar y Trên Brenhinol – sydd, gyda llaw, yn rhedeg ar fiodiesel sydd wedi’i wneud o hen olew coginio sy’n rhyfeddol o effeithlon yn ecolegol! – ac yn ceisio tynnu sylw at y project cyfan hwn. Go brin bod angen dweud fy mod i’n arbennig o ddiolchgar am gefnogaeth y Gerddi am gynnig cartref i’r Ŵyl Cam Cyntaf yng Nghymru gan fy mod i’n llwyr sylweddoli faint o waith paratoi a gafodd ei wneud mewn lleoliad mor ysbrydoledig sy’n byw a bod y syniadau sy’n sylfaen i’r Cam Cyntaf.

Wrth gwrs, mae’n braf cael dweud ein bod yn agos at fy nhŷ yng Nghymru ac rwy’n arbennig o falch fod sir fy nghartref, Sir Gaerfyrddin, yn arwain y ffordd drwy gynorthwyo ei chymunedau i gymryd y camau syml y mae angen eu cymryd i ddefnyddio adnoddau’r Ddaear mewn ffordd well. Rydw i wedi cwrdd â llawer o enghreifftiau disglair o gymunedau sy’n cymryd y camau cadarnhaol hyn a gobeithiaf y gall her gymunedol Sir Gâr, sy’n cael ei lansio heddiw, fod yn gatalydd i ymestyn y gwaith hwn. Rwy’n falch hefyd o allu lansio yma yng Nghymru'r llyfryn ‘The Green Guide for Historic Buildings’ sydd wedi cael ei gyhoeddi gan fy Ymddiriedolaeth Adfywio (The Prince’s Regeneration Trust). Fel y soniais yn fy rhagair i’r canllawiau, maen nhw’n enghraifft go iawn o feddwl yn gydgysylltiedig drwy uno stiwardiaeth treftadaeth y Deyrnas Unedig a’r angen i ddiogelu’r amgylchedd ac i gymryd camau i leihau effeithiau’r newid yn yr hinsawdd. Trwy afael yn nwylo’r darllenydd a’i dywys gam wrth gam drwy’r broses o gyflwyno addasiadau amgylcheddol i bob math o adeiladau hanesyddol a rhestredig, gobeithiaf y bydd y canllawiau hyn yn grymuso pobl i ddod o hyd i’r atebion cywir yn y tymor hir i’w hadeiladau treftadaeth o bwys eu hunain.

Fel Tywysog Cymru, mater o falchder i mi yw bod y Dywysogaeth yn arwain y ffordd mewn cymaint o’r agweddau ar ddatblygu cynaliadwy – yn wir, mae Cymru’n un o’r ychydig wledydd yn y byd lle mae dyletswydd gyfreithiol ar ei llywodraeth i hybu datblygu cynaliadwy ym mhopeth mae hi’n ei wneud. Gallwn ni wneud gwahaniaeth yn y materion byd-eang mawr drwy arwain y ffordd fel hyn, ac awgrymaf nad oes gwell ffordd o ddangos hynny na gweld y project Maint Cymru’n cael ei lansio heddiw, sef project sy’n anelu at ennyn cefnogaeth y genedl i sicrhau fforest law o Faint Cymru.

Gyda fy mhroject Fforestydd Glaw’n gweithredu fel rhan o’r ysbrydoliaeth ar gyfer y fenter hon, gallaf ond dymuno pob llwyddiant i broject Maint Cymru yn y gwaith o symbylu cenedl gyfan i helpu i gynnal darn o fforest drofannol sy’n gyfartal mewn maint iddi. Bydd sicrhau dwy filiwn o hectarau - neu, yn fwy defnyddiol, dwy filiwn o gaeau rygbi! - yn gyflawniad sylweddol ac, yn bwysicach na hynny, yn ffordd ardderchog o arwain cenhedloedd eraill i wneud yr un peth.

Mae project Maint Cymru’n cydnabod yr union syniad sy’n sylfaen i broject Cam Cyntaf - sef fod dynolryw mewn helynt go iawn. Mae ein gweithredoedd yn newid hinsawdd y Ddaear ac efallai ei bod hi’n rhy hwyr i atal y newid; rydyn ni’n defnyddio’r adnoddau naturiol sy’n ein cynnal ar gyflymdra nad oes modd iddo bara’n hir. Mewn geiriau syml, rydyn ni ar hyn o bryd yn achosi difrod mawr i’r systemau sy’n cynnal ein bywydau ni a bywydau’n plant, ac mae’r amser i wneud rhywbeth am y sefyllfa’n brysur rhedeg allan. Nid yw’r syniadau hyn yn rhai newydd i chi, rwy’n tybio. Fe gawsoch eich peledu o bob cyfeiriad am flynyddoedd â negeseuon llawn anobaith sy’n mynd yn fwy cras o hyd - gan wyddonwyr, gan wleidyddion, gan grwpiau amgylcheddol, gan wneuthurwyr ffilmiau a’r cyfryngau ac, ie, gennyf innau! A dyna’r broblem. Mae’r wybodaeth am yr hyn sydd o’i le’n mynd ymhell y tu hwnt i’r ymdrechion i unioni pethau. Ac eto, mae’r holl siarad am yr hyn y mae angen ei wneud yn tueddu i sôn am y pethau mae angen i ni eu stopio, eu cwtogi, eu torri neu eu hosgoi mewn rhyw ffordd.

Fy nheimlad i oedd bod yr holl siarad am ddyfodol amgylcheddol wedi bod, ers rhy hir o lawer, yn canolbwyntio ar atal pobl rhag gwneud yr hyn roedden nhw’n awyddus i’w wneud; sy’n atgyfnerthu stereoteip na fyddai dyfodol gwyrdd yn golygu fawr mwy na bywyd mewn sachliain a lludw. Anaml iawn wir oeddech chi’n clywed y storïau cadarnhaol sy’n deillio o’r broses o fabwysiadu arferion sy’n garedig i’r amgylchedd.

Neges y Cam Cyntaf yw annog a helpu pawb i gymryd y camau cyntaf tuag at y byd yr ydym oll yn awyddus i fyw ynddo. Byd glân ac iach sy’n defnyddio ynni’n effeithlon ac sy’n byw o fewn terfynau ei adnoddau naturiol; byd y gallwn ni deimlo’n falch ohono. Mae Cam Cyntaf yn neges syml a chadarnhaol. Nid yw’n pregethu nac yn arthio wrth unrhyw un am unrhyw beth, ac nid yw chwaith yn ceisio’u dychryn nhw; yn lle hynny, mae’n cydnabod waeth pa mor fawr yw’r her, y cam cyntaf yw’r un pwysicaf. Ac mae’n arwain drwy osod esiampl, drwy ddisgrifio’r hyn y mae pobl eraill yn ei wneud yn barod a’i gwneud hi’n syml ac yn naturiol fel ei gilydd i bobl eraill eu dilyn yn y cyfeiriad cywir. Nod Cam Cyntaf yw dangos i bobl y technolegau, y technegau a’r egwyddorion sy’n bodoli ar hyn o bryd, a fydd nid yn unig yn gwella’n bywydau, ond hefyd yn helpu’r blaned i’n cynnal ni - a’r cyfan drwy weithredu’n fwy cyson â phrosesau a chylchoedd Natur, yn hytrach na gweithredu yn eu herbyn. Drwy wneud y camau gweithredu’n rhai cadarnhaol a gofyn i bobl ddechrau gwneud pethau diddorol a difyr y maen nhw’n eu mwynhau - a chynnig iddyn nhw’r teimlad braf eu bod nhw’n gwneud gwahaniaeth - mae llawer mwy o aelodau’r cyhoedd yn fwy tebygol o weithredu. Drwy ddweud y gwir go iawn ynglŷn â photensial byw’n fwy cynaliadwy, gobeithiaf y gall Cam Cyntaf newid pethau’n sylweddol er mwyn gweld mwy a mwy o’r cyhoedd yn dewis ffordd o fyw sy’n llawer mwy cytbwys.

Os byddwn ni’n gwneud hyn yn iawn, byddwn ni’n gadael etifeddiaeth i genedlaethau’r dyfodol o amgylchedd sefydlog a gwell safon byw. Mae hon yn glamp o her ac mae ei chyflawni’n gallu edrych yn gwbl amhosib. Ond rwy’n hollol ffyddiog na fyddwn ni byth yn cyflawni’r hyn sydd angen ei gyflawni heb gymryd y CAM CYNTAF.

Dyw hi ddim yn rhy hwyr i gymryd y cam cyntaf – gadewch i ni wneud hynny gyda’n gilydd.